Magazine PrimaOnderwijs: Hoe herken je de beelddenker?

 Magazine Groter groeien: Denken met je ogen

Artikel beelddenken in magazine Jenaplan scholen

Artikel van 2 pagina’s in het blad Mensenkinderen uitgegeven door de Nederlandse Jenaplan Vereniging (door Felix Meijer) Groepsleiders kennen het gevoel: ‘Het zit er bij dit kind wel in, maar het komt er niet uit.’ In elke groep zitten kinderen die zich de lesstof niet eigen kunnen maken. Als extra instructie, huiswerk of zelfs bijles onvoldoende resultaat oplevert, bestaat de kans dat dit kind ‘anders’ leert. Klik op het magazine om het artikel te lezen (pagina 28-29).

Artikel beelddenken in Magazine Kinderwijz thema dyslexie

Artikel beelddenken Lifestylemagazine ADHD

Artikel over de leermethode Ik leer anders van 3 pagina’s in het Lifestylemagazine ADHD (door Suzan Otten-Pablos) “De vierde ADHD Glossy. Het toont de kracht die beelddenken en ADHD met zich mee kan brengen. Mensen met ADHD kunnen bergen verzetten….” Ik was dan ook trots dat ik een bijdrage mocht leveren aan dit magazine. Open het bestand om het artikel te lezen: Suzan ADHD lifestylemagazine.pdf

Dr. Jaap Murre van de Universiteit van Amsterdam heeft onderzoek gedaan naar het visuele- en verbale leersysteem onder 28.000 mensen in de leeftijd van 11 tot 80 jaar.
Uit het onderzoek blijkt dat een groep mensen daadwerkelijk de voorkeur houdt voor visueel informatie verwerken.

Je kunt hier het onderzoeksrapport downloaden.

Kijk voor meer artikelen over beelddenken: Ik leer anders in de media.

Beelddenken is de wereld beleven

= PRIMAIR DENKPROCES

Jonge kinderen worden geboren met een dominante rechter hersenhelft. Zij maken geen gebruik van taal. Door het bewegen van de armen en benen verkennen zij de ruimte om zich heen. Met klanken (huilen) maken zij duidelijk dat ze iets willen. Alles is gericht op het direct vervullen van een behoefte. Beelddenken is de wereld beleven met je rechter hersenhelft.

“Woorddenken” is de wereld beredeneren

= SECONDAIR DENKPROCES

Dan leert een kind praten en in woorden denken. Dit omslagpunt ligt rond het derde/vierde levensjaar. Taal gaat overheersen en het kind gaat de wereld ‘beredeneren’. Woorddenken is de wereld beredeneren met je linker hersenhelft.

Beelddenken

Een kleine groep mensen (5%?) blijft in beelden denken (primair denkproces, beelddenken). De rechter hersenhelft blijft dominant. De linker hersenhelft kan een achterstand gaan vertonen. Dit hoeft niet. Hoogbegaafde mensen denken in beelden en zijn ook goed in taal en rekenen. Als de linker hersenhelft wel minder wordt ontwikkeld, kan dit leerproblemen veroorzaken.

Creatieve beroepen voor beelddenkers

Op latere leeftijd zie je de groep beelddenkers terug in creatieve beroepen: architecten, ontwerpers, aannemers, tekstschrijvers, reclame, kunstenaars, muziekanten, cabaretiers, ICT-ers, enz. In het bedrijfsleven zitten ze te springen om deze creatieve werknemers die nieuwe processen kunnen bedenken. Beelddenken is een gave.

Gebruik je gave om eventuele gebreken aan de linker hersenhelft te compenseren! Zo voorkom je leerproblemen.

Ritme

Beelddenkers hebben vaak gevoel voor muziek. Het herkennen van klanken en ritmegevoel zit in de rechter hersenhelft. Hiermee kun je fonetisch leren op klank (alfabet-lied).

Ruimtelijk inzicht

Driedimensionaal kijken is moeilijk voor te stellen als je geen beelddenker bent. Je kunt een object van verschillende kanten bekijken zonder uit je stoel te komen. Dit betekent ook dat je oplossingen ziet voor problemen die andere niet kunnen bedenken of zelfs kunnen begrijpen.

Denken vanuit totaalbeeld

Een beeld is een vast gegeven (als een foto). Door het in stukjes te hakken wordt het beeld juist onduidelijker. Een beelddenker kan dus ineens een oplossing voor zich zien, zonder dat hij kan verklaren hoe hij daar toe is gekomen. In de klas is dit soms een probleem omdat alles moet worden onderbouwd. Op het werk begrijpen collega’s vaak niet wat je bedoelt. “Zie je het al voor je?” “Huh, nee.”

Verbeelding

Buiten de kaders kunnen denken. Zeer creatief. Ook gebruik maken van leuke originele woordspelingen.

Beleving

De wereld niet beredeneren maar beleven!

Geweldige fantasie

Dagdromen. In deze fantasiewereld kan alles. Er bestaan geen vaste regels. Vraag daarom bij onbegrijpelijk gedrag wat er in het hoofd om gaat. Dit verklaart vaak een hoop.

Kleur

Tekenen, schilderen, ontwerpen. Uitstekend schaduwen kunnen plaatsen, kleuren mengen.

Beelddenken is een gave, dit betekent dat je primair denkt met je rechter hersenhelft (zie het hoofdstuk Hersenhelften). Helaas heeft een dominante rechter hersenhelft vaak een zwakkere linker hersenhelft als gevolg. Misschien heb je als beelddenker leerproblemen, last van impulsief gedrag, weinig tijdsbesef, dyslexie enz.

In onze maatschappij hechten we veel waarde aan zaken als taal, geduld, op tijd komen enz. Je kan veel compenseren met je sterke rechter hersenhelft, maar moet ook accepteren dat je nu eenmaal anders denkt en reageert! Enne…. wie bepaalt de norm?

Mogelijke gevolgen van zwakke linker hersenhelft

(dit verschilt per beelddenker):

• Woorden (taal); mogelijk dyslexie
• Nummers, probleem met rekenen; mogelijk dyscalculie
• Slechte planning en weinig tijdsbesef
• Denken vanuit totaalbeeld
• Details over het hoofd zien
• Primair voorkeursdenken

Beelddenken en dyslexie

Beelddenkers zien letters als losse plaatjes. Volgens kleine kinderen: “De letters zijn bijna allemaal hetzelfde want b = d = p = q”. Klanken worden daarom niet op juiste wijze aan deze plaatjes gekoppeld.

Als beelddenkers lezen, slaan ze vaak de woorden zonder beeld over: de, het, dat, hulpwerkwoorden enz. Als ze stil lezen, kunnen ze dus heel snel lezen. Het leesproces komt bij deze leerlingen pas op gang als ze woordbeelden hebben gevisualiseerd. Ook bij beelddenkers met dyslexie.

Moeite met taal? Na de training ‘Ik leer anders’ kan je bijna altijd direct sneller hardop lezen (1 of 2 niveaus) en woorden (dictee) leer je onthouden via woordbeelden.

Beelddenken en dyscalculie

Het inzichtelijk rekenen heeft de afgelopen jaren veel problemen opgeleverd voor de beelddenker in de klas. De opbouw van deze lesstof bestaat uit losse stukjes en niet top-down vanuit een totaalbeeld. Soms wordt gesproken over dyscalculie.

Cijfers zijn abstract, dat maakt rekenen moeilijk. Of beelddenkers blinken juist uit in rekenen, doordat ze het zien als puzzelen!

Veel beelddenkers leren fonetisch (op klank). Vijfentwintig, je hoort eerst de vijf en dan pas de twee. Toch schrijf je 2-5. Vaak schrijven ze eerst de vijf en dan de twee ervoor. Of op jonge leeftijd: 5-2.

Cijfers staan bij beelddenkers vaak niet achter elkaar, het zijn losse plaatjes. 28 klinkt hoger dan 30 (30 is een drie met een nul, drie dus).

Leren rekenen gaat makkelijker met behulp van het cijferveld (totaalbeeld). Tafels kun je automatiseren door visueel op te slaan met deze leermethode. Breuken vermenigvuldigen, delen, optellen of aftrekken, komen aan bod tijdens de training. 

Slechte planning en weinig tijdsbesef

Beelddenkers staan bekend om chaos! Werken met visuele planborden, taken afbakenen en de dagindeling helder houden kan de nodige rust opleveren.

Bij beelddenkers draait de interne klok vaak te snel. Daarom worden er onmogelijk veel zaken op een dag gepland. Of worden taken tegelijkertijd uitgevoerd. Dit kan zeer uitputtend zijn. Voor kleine kinderen kan je de tijd visueel maken met bijvoorbeeld een grip-op-de tijd-horloge. Tijdens de training ‘Ik leer anders’ leer je klokkijken.

Beelddenken en topdown leren

Een niet-beelddenker verzamelt informatie en maakt daar een geheel van. Een beelddenker kijkt vanuit een totaalbeeld en bouwt dit niet op vanuit losse deeltjes. Hij is wel in staat om vanuit een geheel terug te beredeneren (omgekeerd leren). In het onderwijs wordt informatie altijd opgebouwd, een bijna onmogelijke opgave voor een beelddenker. Je kunt jezelf aanleren om eerst het totaalbeeld te overzien (bijvoorbeeld eerst de samenvatting lezen voordat je de lessen gaat volgen) om vervolgens terug te beredeneren om de lesstof in de klas te kunnen volgen. Dit noemen we topdown leren. De lesstof vertalen naar beelddenken betekent dus visualiseren en topdown leren.

Details over het hoofd zien

Een beelddenker ziet het totaal en heeft weinig oog voor details. maak daarom gebruik van computers, spelling-check, controle door derden enz.

Primair voorkeursdenken

Direct behoefte willen vervullen (primair voorkeursdenken), heeft impulsief gedrag als gevolg. Daarom is het moeilijk om geduld op te brengen. Soms helpt het om in te spelen op het gevoel. Zelf beelden laten oproepen (visualiseren) van de situatie en de mogelijke (negatieve) gevolgen. In sommige gevallen kan afleiden de oplossing bieden.

Een grote groep ondergewaardeerde leerlingen heeft juist een bijzondere gave: het zijn beelddenkers! Zij denken niet in woorden, maar in beelden. Daarom wordt het lesmateriaal niet begrepen en onthouden. Vaak hebben kinderen die beelddenken een leerachterstand of denkt men aan dyslexie. Bijles helpt niet of nauwelijks omdat er dan nog meer schoolwerk op ‘foute’ wijze wordt aangeboden.

Lees de verhalen over beelddenken uit de praktijk van ouders en kinderen.

Lesstof beter laten aansluiten op beelddenkers

De leermethodes in het reguliere onderwijs sluiten niet aan bij alle denkwijzen. Logisch, want de meerderheid van de mensen (±95%) leert auditief digitaal (via het gehoor). Slechts een kleine groep leert visueel. Tijdens de opleiding tot coach beelddenken, ‘Ik leer anders’, leer je hoe je de lesstof vertaalt naar beelden. Hiermee krijgt de beelddenker grip op het opslaan, verwerken en onthouden van de aangeboden lesstof. Direct resultaat. Doordat we de lesstof op de juiste manier aanbieden aan de leerling, kan hij of zij direct vertellen of deze leermethode werkt. Dus geen eindeloos traject zonder resultaat. Tijdens de eerste sessie kunnen leerlingen met bijvoorbeeld een taalprobleem, woorden foutloos spellen. Van voor naar achter, maar ook van achter naar voor. Simpelweg omdat ze het woord als woordbeeld hebben opgeslagen.

Iedereen gebruikt het zelfde informatieproces:

• opnemen
• verwerken
• opslaan/onthouden
• gebruiken

Per persoon verschilt de voorkeur van het opnemen, verwerken en onthouden van de informatie (informatiesysteem):

• horen (auditief)
• voelen (kinetisch)
• denken (auditief digitaal)
• zien (visueel = beelddenken)

Denk aan het woord stoel. Wat zie je?
Zie je de letters S-T-O-E-L (auditief digitaal)
of zie je een plaatje van een stoel? (visueel).
Zie je een plaatje? Lees dan vooral verder!

Woorddenken – beelddenken

Denk eens aan het woord ‘HUIS’. Velen zien dan de letters H-U-I-S in hun gedachte. Anderen zien echt een plaatje van een huis. Compleet met schoorsteen en rookwolkjes. Mensen die beelddenken moeten het beeld vervolgens omzetten naar taal. Dit kost tijd. Op school heb je dus meer tijd nodig om een dictee of proefwerk te maken. Ook kunnen beelden de aandacht afleiden omdat ze een eigen leven gaan leiden. Uit het huis komt een mannetje dat zijn hond uit gaat laten…. enz.

Een woord, meerdere betekenissen

De meeste woorden kun je visualiseren: hond, huis, lopen enz. Het gelezen woord kan worden omgezet in een beeld. Dit kost tijd. Wanneer een beelddenker schrijft, moeten alle beelden worden omgezet in taal. Een examen neemt dus meer tijd in beslag.

Beelddenken en “Lege” woorden

Bij een aantal woorden kan je geen beeld oproepen: geen, niet, de, het, een, omdat, die, dat, hulpwerkwoorden, enz. Een beelddenker onthoudt beelden. Dus hoe moet je een woord onthouden als er geen beeld bij hoort?! Deze woorden zeggen je niks en tijdens het lezen sla je deze woorden waarschijnlijk over. Begrijpend lezen is dan ook een probleem. Zeker bij vragen op het examen als: Waar slaat het woord ‘omdat’ op. Tijdens de training ‘Ik leer anders’ slaan we al deze woordjes op als plaatjes. Lezen gaat daarna een stuk makkelijker!

“Maak je t-shirt niet vies!”

Hoe ziet een “niet vies” t-shirt eruit?

Leerlingen met een diagnose autisme ASS hebben een voorkeur voor visueel leren. We maken bijvoorbeeld gebruik van picto’s om zaken te verduidelijken. Het lesmateriaal wordt daarentegen vaak niet in beelden aangeboden.

Met de leermethode Ik leer anders vertalen we de lesstof naar beelden. Dit uitgebreide lespakket is voor de basisschool, maar ook in het voortgezet onderwijs hebben leerlingen baat bij deze techniek.

Lesstof

De meeste beelddenkers kunnen visualiseren. Een kleine groep beelddenkers fotografeert de lesstof. Vaak zien we dit terug bij mensen in het autistisch spectrum. Het computerprogramma om taal te visualiseren is ook speciaal voor deze laatste doelgroep ingericht. Door woordbeelden als plaatje op te slaan, kunnen zij foutloos leren schrijven en komt het leesproces op gang. Als zij woordbeelden gaan herkennen als logo’s, begrijpen ze beter wàt ze lezen. Verder verbetert de spraak en de woordenschat als men het computerprogramma met alle woordpakketten doorwerkt.

Alle lesstof van de leermethode Ik leer anders is geschikt voor mensen met ASS. Naast taal, behandelen we ook rekenen, klokkijken en overige vakken.

Hoge prikkelverwerking

Leerlingen met autisme hebben vaak last van overprikkeling in drukke ruimtes. De Ik leer anders concentratie training zorgt voor een betere focus waardoord je prikkels beter kunt negeren.

Uitspraak Lucas 11 jaar beelddenker, autisme en hoogbegaafd:

ADHD: drie breintypen zichtbaar tijdens een EEG. Bron Brainmarker.com

ADHD type 1. Overwegend onoplettend

Bij de meeste ADHD-kinderen wordt tijdens een (Q)EEG-meting, onderactivatie gemeten aan de voorzijde van het hoofd. Dit veroorzaakt concentratieproblemen in een drukke omgeving. Daarentegen is dit ook een gave. Deze kinderen zijn vaak creatief begaafd en denken buiten kaders. Dromen daardoor vaak weg in de klas…

ADHD type 2. Overwegend impulsief

Bij een kleine groep ADHD-ers (20%), meestal jongens, is er sprake van overactivatie in het brein. Dit betekent dat de hyperactiviteit in het gedrag en de motoriek samengaat met echte hyperactiviteit in de hersenen. Deze prachtige energie maakt dat deze mensen op volwassen leeftijd vaak natuurlijk leiders zijn met een grote dosis humor.

ADHD type 3. Combinatie

Er bestaat een combinatie-groep. Deze leerlingen beantwoorden minimaal 6 van de 9 vragen met ‘ja’ op beide vragenlijsten uit de DSM-5. Gedurende de afgelopen zes maanden wordt voldaan aan zowel het criterium onoplettenheid als hyperactiviteit-impulsiviteit. Een unieke combinatie.

Niet elke beelddenker heeft last van dyslexie. Wel zijn er veel beelddenkers waarbij het lezen niet op gang komt. Ook blijven leerlingen vaak fonetisch schrijven (zoals je het hoort). Veel beelddenkers met een dyslexieverklaring kunnen wel taal leren door te visualiseren.

Beelddenken en lezen

Bij beelddenkers waarbij het leesproces niet op gang komt, is het belangrijk dat de leerling woordbeelden gaat lezen. Dit betekent dat ze hele woordbeelden herkennen (als een logo), zonder de losse letters te lezen. Ze moeten dus eerst de woordpakketten doorwerken en visualiseren voordat het leesproces op gang komt. Daarvoor gebruiken we het computerprogramma de online trainer Ik leer anders. Beelddenkers kunnen vaak de spellingsregels niet onthouden. Zij leren door woorden te visualiseren. In tegenstelling tot het reguliere onderwijs werken wij niet met verklankingen maar met woordbeelden.

Woordbeeld visualiseren, Kristo 7 jaar

Ervaring Florence met dyslexie en beelddenken, 8 jaar

Sinds ik met het werkboek van Agnes Oosterveen-Hess werk, gaat het met mijn dochter van 8 jaar opvallend beter op school. Woordjes leren volgens de manier van Agnes levert direct resultaten op. Nu behoort mijn dochter tot de besten van de klas en heeft zij geen onvoldoendes meer. Met spelling is zij nu op het niveau van haar klas. Het werkboek heeft mij geleerd hoe ik zelf mijn kind kan helpen om zichzelf een manier van leren te leren die werkt. Om de dag gaan we samen aan de slag met de woordjes waar zij op school mee bezig is. Van haar juf weet ik welke woordjes dat zijn. Deze woordjes corresponderen met de woordjes in het werkboek (geluk!). Van de woordjes maak ik zelf plaatjes. Zij “scant” de woordjes en kan ze fotografisch onthouden. Het kost tijd om op deze manier te leren maar de inspanning wordt beloond. Vanaf het moment dat wij met het werkboek werken is zij gelukkiger omdat zij kan laten zien dat zij geen domme meid is. Het heeft haar zelfvertrouwen vergroot. Niet alleen spelling gaat beter maar ook het begrijpend- en technisch lezen. De dyslexiebehandeling bij een psycholoog kan na 75 behandelingen eerder worden gestopt. Ook op school gebruikt mijn dochter zelfstandig deze methode omdat deze haar veel betere leerresultaten geeft. Foutloos een dictee maken is voor een kind met dyslexie fantastisch.

Dit jaar gaan we de tafelkaartjes op dezelfde visuele manier leren. Ook de methode om klok te leren kijken gaan we proberen. De methode voor rekenen is voor mijn dochter niet direct nodig. De logica van de cijfervelden en de tafelmethode vind zij wel heel makkelijk. Omdat het rekenen nu in een beeld is te vangen, kost het minder moeite. De komende jaren hebben wij veel plezier van de woordpakketten die tot en met groep 8 achterin het boek staan beschreven. Ik vind het jammer dat dit boek over beelddenken niet eerder is geschreven. Het had de basisschooltijd van mijn oudste dochter veel leuker gemaakt. Ralfi-lezen is toch iets anders. Gelukkig kan zij het werkboek nu zelf lezen omdat het in eenvoudige , heldere taal en met veel plaatjes is gemaakt. Het is voor haar een feest van herkenning.

Veel hoogbegaafde leerlingen denken in beelden. Vaak is er sprake van een vorm van dyslexie of hebben zij moeite met het automatiseren van sommen en tafels. Door woordbeelden en tafels visueel op te slaan, kunnen zijn de lesstof wel onthouden. Naast het visualiseren van de lesstof, hebben hoogbegaafde leerlingen ook behoefte aan top-down leren. Oftwel denken vanuit een totaalbeeld.

Hoogbegaafde leerlingen leren graag topdown

Beelddenkers en dus ook veel hoogbegaafde leerlingen denken vanuit een totaalbeeld. De lesstof is net een grote puzzel van 1.000 stukjes. Op de voorkant van de puzzeldoos staat het voorbeeld. Maar die voorkant krijg je niet te zien op school. Elke week krijg je een paar losse stukjes van de puzzel. Een beelddenker wil juist de voorkant van de doos zien, want dan pas weet de leerling waar hij of zij de puzzelstukjes moet plaatsen. Bijvoorbeeld een stukje van een boom. Visuele leerlingen bundelen informatie graag. Vooraf wordt bedacht waar het stukje bij zou kunnen horen. Bijvoorbeeld een bos. Uiteindelijk kan het zo zijn, dat het totaalbeeld een eiland is. Zat je er toch mooi naast.

Een beelddenker ziet een totaalbeeld en kan dit moeilijk opbouwen vanuit losse deeltjes. De leerling is wel in staat om vanuit het geheel terug te beredeneren (omgekeerd leren). In het onderwijs wordt informatie altijd opgebouwd. Een bijna onmogelijke opgave voor een beelddenker. Een beelddenker moet aanleren eerst het totaalbeeld te overzien (1), vervolgens de lesstof terug te beredeneren (2), om uiteindelijk de lessen in de klas te kunnen volgen.

Plus-klas

Een aantal scholen gebruiken de leermethode ‘Ik leer anders’ in een plus-klas (ook wel klim-klas genoemd). Leerlingen krijgen dan als pre-teaching de lesstof top-down aangeboden zodat ze de losse stukjes in de reguliere lessen beter begrijpen.